Tabaksindustrie (02-06-2018)

‘De eed van Hippocrates. Wat dat in de praktijk kan betekenen, werd van de week duidelijk uit de discussie rond de tabaksindustrie. Donderdag jl. werd bekend dat het Antoni van Leeuwenhoek ziekenhuis zich had aangesloten bij de lopende strafzaak die advocaat Bénédicte Ficq heeft aangespannen tegen vier grote tabaksfabrikanten. Het is voor het eerst dat een Nederlandse ziekenhuis zich mengt in een strafrechtelijke procedure tegen de tabaksindustrie.

Ficq diende de aangifte van het Antoni van Leeuwenhoek vandaag in bij de Amsterdamse rechtbank, meldde het ziekenhuis woensdag. Eerder sloot onder meer KWF Kankerbestrijding zich aan bij de zaak van Ficq. Jos Aartsen, bestuursvoorzitter van het UMC Groningen, zei op Radio 1 dat wat hem betreft zijn ziekenhuis zich aansluit bij de claim. Wim van Harten, voorzitter van de raad van bestuur van ziekenhuis Rijnstate in Arnhem, vindt het een goede zaak dat zich steeds meer partijen aanmelden. Hij pleit ervoor dat de Nederlandse Vereniging voor Ziekenhuis (NVZ) en de Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra (NFU) zich aansluiten. Waar de gedachte overigens wordt gesteund. Mede op initiatief van de NFU is het ABP gestopt met het beleggen in de tabaksindustrie.

KWF Kankerbestrijding had zich vorig jaar al bij de aangifte aangesloten. Volgens de organisatie worden rokers vals voorgelicht over de schadelijke gevolgen van hun verslaving. Na de “sjoemelsigaret” was voor KWF de maat vol. “Mensen krijgen dus meer schadelijke stoffen binnen dan we al wisten. Daarom vinden we dat we nu naar de rechter moeten stappen. Sigaretten worden net als auto’s getest op de hoeveelheid “uitstoot”, in dit geval van teer en nicotine. Door kleine gaatjes te maken in de huis van de sigaret wordt meetapparatuur misleid. Volgens het KWF hebben de fabrikanten dat moedwillig gedaan om aan de wettelijke normen te voldoen.

Het AVL spreekt van “dweilen met de kraan open”, zolang een aanzienlijk deel van de Nederlandse bevolking verslaafd is aan sigaretten. Dagelijks bekopen 55 mensen in Nederland hun rookgedrag met de dood, becijfert het ziekenhuis. “Maar liefst 30 procent van de AVL –patiënten sterft aan de gevolgen van roken”, meldt het persbericht. “Onze onderzoekers en onzes behandelaars zoeken continu naar oplossingen van het kankerprobleem en de beste behandeling voor al hun patiënten. Tegelijkertijd zien we dat de tabaksproducenten willens en wetens mensen verslaafd make naan het meest kankerverwekkende product dat er is: de sigaret. Het AVL benadrukt dat dit een zaak is tegen de tabaksindustrie en niet tegen de roker zelf. “We willen af van het stigma dat het de schuld is van de roker zelf. De meeste rokers beginnen in hun puberteit, en op het moment dat ze willen stoppen zijn ze al verslaafd.”

Volgens de Stichting Rookpreventie Jeugd overlijden in Nederland 19 duizend mensen aan ziekten die het gevolg zijn van roken. De helft van hen is nog geen 65 jaar. Van alle mensen die hun leven lang roken, overlijdt de helft aan de gevolgen van tabaksgebruik, gemiddeld 10 tot 15 jaar vóór de leeftijd waarop ze anders zouden zijn gestorven. In 2013 rookte een kwart van de Nederlanders boven de 15 jaar. Elke dag beginnen in Nederland ruim tweehonderd kinderen onder de 18 met roken. Zeventig van hen zullen hun hele verdere leven blijven roken en 35 zullen aan de gevolgen overlijden.

Dat is ook het voornaamste argument van Ficq: de industrie voegt expres verslavende stofjes toe die de keuzevrijheid van de roker beperken. In navolging van Ficq heeft het AVL de vier bedrijven aangeklaagd voor zware mishandeling, opzettelijke benadeling van de gezondheid en valsheid in geschrifte. Artsen moeten zich veel meer verdiepen in nicotineverslaving om zo patiënten beter te kunnen voorlichten, zegt Ficq. “Je bent niet alleen een goede arts als je patiënten goed behandelt, maar ook al je een preventieve, voorlichtende taak ziet. Deze stap van het AVL helpt enorm.”

Doorgaans zijn rechtszaken tegen de tabaksindustrie civiele procedures, waarbij patiënten een schadevergoeding kunnen krijgen. Door de bedrijven strafrechtelijk te vervolgen, komt de zaak bij het Openbaar Ministerie terecht. Noodzakelijk, zo schrijft het AVL in zijn perscommuniqué, want civiele procedures over de hele wereld hebben het rookprobleem niet opgelost.

NOS journaal donderdag

Ficq heeft aangifte gedaan namens de 43-jarige longkankerpatiënte Anne Marie van Veen. Van Veen verwijt de sigarettenfabrikanten dat ze haar met opzet verslaafd hebben gemaakt. Als tiener stak ze haar eerste sigaret op. Ze rookt nu 24 jaar. Een paar keer probeerde de moeder van vier jonge kinderen te stoppen. “Dat lukt niet omdat ik verslaafd was. Steeds opnieuw werd ik verleid te beginnen.”

Sinds 2014 is ze longkankerpatiënt en de tumor is uitgezaaid naar andere organen. Van Veen is niet uit op een schadevergoeding. Met de strafzaak wil ze bereiken dat haar kinderen en anderen niet gaan roken en ook verslaafd raken. De tabaksindustrie doet zijn uiterste best om jongeren verslaafd aan tabak te krijgen door het toevoegen van honderden stofjes en agressieve marketing en lobby strategie. Dat laat ik mijn kinderen niet gebeuren. Daarbij weegt voor haar ook mee dat ze haar kinderen er niet meer bij kan begeleiden, omdat ze door het verloop van haar ziekte niet meer de tijd krijgt om ze op te voeden.

In april 2016 kondigde ze aan dat ze de tabaksindustrie wilde aanpakken en de beweging “Sick of Smoking” opgericht had. Sindsdien hebben meer dan 1000 Nederlandse kankerpatiënten, patiënten met chronische longaandoeningen en rookverslaafden zich bij haar aangesloten.

Wanda de Kanter, longarts in het Antoni van Leeuwenhoek, was ook een van de drijvende krachten achter de aangifte tegen de tabaksindustrie.

“Tabaksfabrikanten maken hun producten willens en wetens extra verslavend en liegen structureel over de gevaren. Het gemene is: de gezondheidsschade ervaar je niet direct als je begint met roken, maar pas twintig jaar later. In mijn praktijk zie ik elke dag de verwoestende werking hiervan, maar als longarts kan ik in dat stadium vaak nog maar zeer beperkt helpen. Met preventie, en dus ook door de tabaksindustrie juridisch aan te pakken, kunnen we veel meer betekenen voor de gezondheid.”

Zij is optimistisch over de strafzaak. “In civiele procedures is de tabaksindustrie al vaak in het ongelijk gesteld, dat geeft vertrouwen voor deze strafzaak. In civiele zaken kunnen sigarettenfabrikanten de schuld in feite afkopen. Ze geven miljarden aan smartengeld als schadevergoeding, zo houden zieke mensen hun mond. Een strafzaak kan het verschil maken.”

Peter Tak, emertitus hoogleraar strafrecht: “Toen ik in 2016 voor het eerst van deze aangifte horde, achtte ik de kans op vervolgen door het Openbaar Ministerie zeer klein. Maar toen was het nog vooral een aangifte van één patiënt. Inmiddels hebben veel meer organisaties zich aangesloten bij de aangifte. Daardoor stijgt de druk op het OM om tot vervolging over te gaan. De kans dat dit gaat gebeuren, acht ik nu een stuk groter”.’

Anne Speckens
Artsexamen 6 februari 2018

Bronnen: