Samenvatting

In het MOMENT-onderzoek keken we naar de effectiviteit van mindfulness based cognitieve therapie (MBCT) met of zonder antidepressieve medicatie (ADM) om terugval in depressie te voorkomen bij patiënten met terugkerende depressie. Het onderzoek bestond uit twee gerandomiseerd gecontroleerde studies waarin we a) MBCT plus ADM vergeleken met MBCT met afbouw van ADM, en b) MBCT plus ADM vergeleken met ADM alleen. Tot nu toe hebben we vooral gekeken naar uitkomsten als depressie en kwaliteit van leven. Ook onderzochten we de invloed van trainerscompetentie en patiëntvoorkeur op de uitkomsten. In nieuwe analyses zullen we ons richten op mogelijke werkingsmechanismen, waaronder de rol van thuisbeoefening.

Resultaat

In tegenstelling tot onze verwachting bleek dat medicatie afbouwen gepaard ging met een flink verhoogde kans op terugval: van de mensen die helemaal afbouwden had 69% een terugval, tegenover 46% in de groep die doorging met antidepressiva na MBCT. Bovendien bleek afbouwen lastiger dan gedacht: bijna de helft van de mensen in de afbouwgroep kon of wilde zich uiteindelijk niet aan het afbouwprotocol houden en zij bleven hun medicatie dus geheel of gedeeltelijk gebruiken. Verrassend genoeg bleek uit de tweede RCT dat patiënten die MBCT plus ADM kregen geen lagere kans op terugval hadden dan bij medicatie alleen.

Aanleiding

Mensen die depressies hebben doorgemaakt blijven vaak antidepressiva gebruiken om te voorkómen dat zij opnieuw depressief worden. Voor een deel van de mensen is dit effectief, maar bij sommigen werkt het niet goed. Ook ervaren patiënten soms nadelige effecten van het gebruik van deze medicatie en gaan op zoek naar andere manieren om terugval te voorkomen. MBCT lijkt ook effectief in het voorkomen van terugval, zo blijkt uit eerder onderzoek. Er was echter nog niet onderzocht, of de combinatie van MBCT en ADM effectiever is dan de behandelingen afzonderlijk.

Doel

De belangrijkste vragen die we wilden beantwoorden, zijn:
a) “Kunnen patiënten met terugkerende depressie na deelname aan MBCT hun antidepressieve medicatie afbouwen, zonder een verhoogd risico op terugval?”
b) “Is de combinatie van MBCT en mADM effectiever in het voorkomen van terugval dan mADM alleen?”

Doelgroep

Volwassenen met 3 of meer eerdere depressieve episodes, die op het moment van deelname volledig of gedeeltelijk hersteld waren, en sinds minimaal 6 maanden mADM gebruikten.
Patiënten werden geworven via universitaire centra en instellingen voor geestelijke gezondheidszorg in Nederland: Radboudumc; VUmc / GGZ in Geest, Amsterdam;  AMC, Amsterdam; GGZ Leiden; GGZ Duin- en Bollenstreek, Lisse; Pro Persona Arnhem, Ede, Tiel en Nijmegen; PsyQ, Den Haag; Parnassia, Den Haag; GGZ Centraal, Amersfoort.

Methode

Het onderzoeksteam interviewde alle deelnemers gedurende 15 maanden iedere 3 maanden om te kijken of er sprake was van een depressieve terugval, de primaire uitkomstmaat. Daarnaast brachten we de ernst van de depressieve (rest)klachten op een continue schaal, kenmerken van een eventuele terugval (aantal, duur en ernst) en kwaliteit van leven in beeld. Verder vulden deelnemers vragenlijsten in over bijvoorbeeld mindfulness, zelfcompassie, en piekeren, en registreerden zij hun dagelijkse beoefening.

Periode

Deelnemers werden geworven tussen september 2009 en januari 2012. De laatste metingen vonden plaats in april 2013. Het proefschrift over het MOMENT onderzoek werd op 13 Januari 2017 verdedigd. De nieuwe analyses rondom werkingsmechanismen en thuisbeoefening zullen worden uitgevoerd door een nieuwe promovenda die is gestart op 1 september 2017.

Organisatie/onderzoekers

Promovenda: Marloes Huijbers
Promotiecommissie: Prof. Dr. Anne Speckens, Prof. Dr. Philip Spinhoven, Prof. Dr. Jan Spijker.
Overige leden projectgroep: Dr. Eric Ruhé, Dr. Anneke van Schaik, Prof. Dr. Patricia van Oppen, Prof. Dr. Willem Nolen, Prof. Dr. Johan Ormel, Prof. Dr. Willem Kuyken, Prof. Dr. Gert Jan van der Wilt, dr. Marc Blom, Prof. Dr. Aart Schene, Dr. Rogier Donders.
Nieuwe promovenda: Marleen ter Avest

Onderzoekers

Waar kan ik meer informatie vinden?

Klik HIER voor de online versie van het proefschrift.
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Marloes Huijbers per mail via marloes.huijbers@radboudumc.nl of telefonisch via 024 – 361 04 05.

Publicaties